İnternet Şubesi MobilG+
VİOP Piyasası

VİOP'ta Teminat Türleri ve Nemalandırma

VİOP'ta teminat türleri ve kompozisyon seçenekleri ve nemalandırma prosedürü

P
PhillipCapital Araştırma
Yatırım Araştırma Bölümü
31 Ağustos 2026 — dk okuma Güncelleme:
VİOP · SERMAYE PİYASALARI

VİOP'ta Teminat Türleri ve Nemalandırma

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda teminat sistemi nasıl çalışır? Hangi varlıklar teminat olarak kullanılabilir? Nakit TL teminat nasıl nemalandırılır? İşte yatırımcılar için kapsamlı rehber.

Eğitim ve Bilgilendirme İçeriği · VİOP · Teminat Yönetimi
Kısaca

VİOP'ta teminat, yatırımcının vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden doğan yükümlülüklerini karşılayabilmesini güvence altına alan temel risk yönetimi mekanizmasıdır.

Teminat yalnızca nakit TL'den oluşmak zorunda değildir. Takasbank'ın belirlediği koşullar çerçevesinde döviz, devlet iç borçlanma senetleri, Eurobond, kira sertifikaları, belirli paylar, fonlar, altın ve bazı sermaye piyasası araçları da teminat olarak kullanılabilir.

Ancak teminata kabul edilen varlığın piyasa değeri ile teminat hesabında dikkate alınan değeri aynı olmayabilir. Bunun temel nedeni değerleme katsayılarıdır.

VİOP TEMİNAT SİSTEMİ

Teminat türleri · Kompozisyon · Değerleme · Nemalandırma

Nakit TL

VİOP'ta temel teminat türlerinden biridir. Toplam teminat gereksiniminin en az %50'sinin TL teminattan oluşması gerekir.

$

Döviz

USD, EUR ve GBP belirlenen koşullar ve değerleme katsayıları kapsamında teminat olarak kullanılabilir.

DİBS / Eurobond

Devlet iç borçlanma senetleri ve Hazine Eurobond'ları teminat olarak kabul edilebilir.

Kira Sertifikası

T.C. Hazinesi Varlık Kiralama A.Ş. tarafından ihraç edilen kira sertifikaları belirlenen limitler dahilinde kullanılabilir.

Pay Senetleri

BIST 100 kapsamındaki paylar ve prosedürde belirtilen Borsa İstanbul payları teminat olarak kabul edilebilir.

F

Fon Payları

Hisse senedi, borçlanma araçları ve para piyasası şemsiye fonu payları belirlenen koşullarda kullanılabilir.

Au

Standart Altın

Borsa'da işlem gören standartta altın, belirlenen şartlar çerçevesinde teminat olarak kullanılabilir.

ETF

BYF Payları

Borsa yatırım fonu paylarının belirli nitelikte olanları teminata kabul edilebilir.

TEMİNAT KOMPOZİSYONU
EN AZ %50 TL TEMİNAT
EN FAZLA %50 DİĞER VARLIKLAR
Not: Takasbank Yönetim Kurulu piyasa gelişmelerine göre bu oranı değiştirmeye yetkilidir.
NAKİT TL TEMİNATIN NEMALANDIRILMASI
1

Teminat

Hesapta nakit TL teminat bulunur.

2

15:40

Nemalandırmaya esas bakiyenin belirlenmesinde 15:40 bakiyesi dikkate alınır.

3

Nemalandırma

Takasbank, piyasa koşullarını ve limitlerini dikkate alarak nemalandırma yapar.

4

Brüt Nema

Nakit teminat üzerinden brüt nema oluşur.

5

Net Nema

Vergiler, yasal yükümlülükler ve Takasbank komisyonu düşülür.

15:40 İşlem teminatlarının nemalandırılmasında esas alınan saat.
5.000 TL Bu tutarın altında bakiye bulunan hesaplar nemalandırılmaz.
T+1 Nema tutarı ilgili hesaplara bir sonraki iş günü aktarılır.

1. VİOP'ta Teminat Nedir?

VİOP'ta işlem yapmak, yatırımcının sözleşmenin toplam nominal değerinin tamamını başlangıçta ödemesini gerektirmez. Bunun yerine, pozisyonun taşıdığı riskin karşılanmasına yönelik bir teminat yatırılması gerekir.

Bu yapı sayesinde vadeli işlem sözleşmelerinde sermaye daha etkin kullanılabilir. Ancak aynı mekanizma, fiyat hareketlerinin yatırımcının teminatı üzerindeki etkisini de artırdığı için risk yönetimini kritik hale getirir.

Takasbank, VİOP'ta merkezi karşı taraf olarak işlem sonrası risk yönetimini yürütür ve portföy bazında teminatlandırma kapsamında BISTECH Marjin Yöntemi'ni kullanır.

Teminat = İşlem için bloke edilen para değil, pozisyonun riskini karşılamak amacıyla tutulan güvencedir.

Bu nedenle yatırımcının hesabındaki toplam varlık değeri ile "bulunması gereken teminat" aynı kavram değildir.

2. VİOP'ta Hangi Teminat Türleri Kullanılabilir?

Takasbank'ın VİOP Prosedürü'nde işlem teminatı olarak kabul edilebilecek varlıklar ayrıntılı şekilde belirlenmiştir. Bunların dışında yatırılan varlıklar teminat hesabında değerleme dışı bırakılır.

  • Nakit Türk Lirası
  • Konvertibl döviz: USD, EUR ve GBP
  • Devlet İç Borçlanma Senetleri
  • T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen Eurobond'lar
  • T.C. Hazinesi Varlık Kiralama A.Ş. tarafından ihraç edilen kira sertifikaları
  • BIST 100 endeksinde bulunan pay senetleri
  • Hisse Senedi Şemsiye Fonu payları
  • Borçlanma Araçları Şemsiye Fonu payları
  • Para Piyasası Şemsiye Fonu payları
  • Borsa'da işlem gören standartta altın
  • Belirli ipotek teminatlı, ipoteğe dayalı, varlık teminatlı ve varlığa dayalı menkul kıymetler
  • Borsa İstanbul A.Ş. payları
  • Darphane tarafından ihraç edilen altına dayalı emtia sertifikaları
  • Belirli nitelikteki Borsa Yatırım Fonu payları

Bu varlıkların teminata kabul edilmesi, ilgili mevzuatta ve Takasbank düzenlemelerinde belirtilen şartların sağlanmasına bağlıdır.

3. Teminat Kompozisyonu Neden Önemlidir?

Yatırımcının "teminatım var" demesi tek başına yeterli değildir. Teminatın hangi varlıklardan oluştuğu da önemlidir.

Takasbank'ın erişilebilen VİOP Prosedürü'ne göre piyasada hesaplanan toplam teminat gereksiniminin en az %50'sinin Türk Lirası teminattan oluşması gerekir. Türk Lirası dışındaki teminatlar için ayrıca grup ve alt grup limitleri uygulanır.

Teminat Türü Grup Limiti Alt Grup Limiti
Nakit TL En fazla %100 -
USD / EUR / GBP En fazla %50 -
Devlet İç Borçlanma Senedi En fazla %50 %50 (ISIN bazında)
Hazine Eurobond En fazla %50 %50 (ISIN bazında)
Hazine VKŞ Kira Sertifikaları En fazla %50 %25 (ISIN bazında)
BIST 100 Payları En fazla %40 %75
Hisse Senedi Şemsiye Fonları En fazla %50 %20
Borçlanma Araçları Şemsiye Fonları En fazla %50 %20
Para Piyasası Şemsiye Fonları En fazla %50 %20
Standart Altın En fazla %25 -
İpotek / varlık teminatlı ve benzeri menkul kıymetler En fazla %50 %40
Borsa İstanbul A.Ş. Payları En fazla %50 -

Yukarıdaki oranlar Takasbank'ın erişilebilen 31 Aralık 2024 tarihli VİOP Prosedürü'ndeki düzenlemeleri göstermektedir. Takasbank Yönetim Kurulu'nun piyasa koşullarına göre oranlarda değişiklik yapma yetkisi bulunduğundan, işlem öncesinde güncel düzenlemelerin kontrol edilmesi gerekir.

4. Teminatın Piyasa Değeri ile Teminat Değeri Neden Farklıdır?

VİOP'ta teminat olarak yatırılan bir varlığın piyasa değeri, risk hesaplamasında her zaman %100 oranında dikkate alınmaz.

Takasbank, farklı varlıkların kredi riski, vadesi, likiditesi, volatilitesi ve varsa kur riskini dikkate alarak değerleme katsayıları belirler.

Örneğin bir varlığın piyasa değeri 1.000.000 TL ve değerleme katsayısı %80 ise, risk hesaplamasında dikkate alınan teminat değeri 800.000 TL olur.

Teminat Değeri = Piyasa Değeri × Değerleme Katsayısı

Örnek değerleme katsayıları

Teminat Vade / Tür Değerleme Katsayısı
Nakit TL - %100
USD - %90
EUR - %89
GBP - %89
DİBS 0-1 yıl %94
DİBS 1-5 yıl %80
DİBS 5 yıl ve üzeri %78
Hazine Eurobond - USD 5 yıla kadar %89
Hazine Eurobond - USD 5-10 yıl %89
Hazine Eurobond - USD 10-30 yıl %88
Hazine Eurobond - USD 30 yıl ve üzeri %86
BIST 100 Payları BIST 30 %80
BIST 100 Payları BIST 100 %79
Hisse Senedi Şemsiye Fonu - %89
Borçlanma Araçları Şemsiye Fonu - %92
Para Piyasası Şemsiye Fonu - %97
Standart Altın - %87
Borsa İstanbul A.Ş. Payları - %100

Bu katsayılar Takasbank tarafından belirlenmekte ve düzenli olarak gözden geçirilmektedir. Dolayısıyla yukarıdaki değerler sabit ve değişmez oranlar olarak değerlendirilmemelidir.

5. Teminatlar Nasıl Değerlenir?

Teminata kabul edilen varlıklar Takasbank tarafından belirlenen fiyatlar üzerinden gün içerisinde risk hesaplama anlarında, teminat yatırma ve çekme işlemlerinde ve işlem günü sonunda değerlemeye tabi tutulur.

Örneğin pay cinsinden teminatlarda gün içi değerlemede, hesaplama anından önce Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda gerçekleşen son işlem fiyatı kullanılabilir.

Döviz cinsinden teminatlarda ise gün içi ve gün sonu için farklı değerleme yöntemleri uygulanmaktadır.

Önemli:

Teminat olarak kabul edilen varlığın fiyatı değiştiğinde, yalnızca portföyünüzün piyasa değeri değil, aynı zamanda kullanılabilir teminatınız da değişebilir.

6. VİOP'ta Nemalandırma Nedir?

Nemalandırma, yatırımcının işlem teminatı olarak bulundurduğu nakit Türk Lirası'nın belirli koşullar altında değerlendirilerek getiri sağlamasıdır.

VİOP'ta nakit TL işlem teminatları, ilgili düzenlemelerde belirtilen esaslar çerçevesinde Takasbank tarafından nemalandırılır.

Nemalandırmada kredi riski, likidite koşulları ve Takasbank'ın belirlediği limitler dikkate alınır.

Nemalandırma nasıl yapılır?

Takasbank'ın VİOP Prosedürü'ne göre nemaya konu tutar, zorunlu karşılık olarak tesis edilecek kısım düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden değerlendirilir.

Takasbank, nakit teminatları günün piyasa koşullarına göre mümkün olan en iyi koşullarla nemalandırmak için en iyi gayreti gösterir.

Nemalandırma; Takasbank limitleri dahilinde gerçekleştirilir.

7. 15:40 Kuralı Neden Önemlidir?

VİOP'ta işlem teminatlarının nemalandırılmasında önemli operasyonel noktalardan biri 15:40'tır.

Takasbank Prosedürü'ne göre işlem teminatlarının nemalandırma işlemleri saat 15:40'taki üye hesap bakiyeleri üzerinden yapılır.

Bu nedenle yatırımcının gün içinde teminat yatırması ile nemalandırmaya konu olacak bakiyenin oluşması arasında zamanlama açısından fark olabilir.

15:40'tan sonra yatırılan nakit teminatlar:

Takasbank'ın ilgili VİOP Prosedürü'ne göre saat 15:40'tan sonra Takasbank'a teminat olarak yatırılan nakit teminatlar nemalandırılmaz.

8. 5.000 TL Altındaki Bakiye Nemalandırılır mı?

Takasbank'ın erişilebilen VİOP Prosedürü'nde, işlem teminatı hesaplarında bulunan ve 5.000 TL'nin altında bakiye bulunan hesapların nemalandırılmayacağı belirtilmektedir.

Bu nedenle nemalandırma hesabı yapılırken yalnızca yıllık faiz oranına değil, nemaya konu olacak tutarın ve nemalandırma zamanının da dikkate alınması gerekir.

9. Nema Ne Zaman Hesaba Aktarılır?

Nemalandırma sonucunda oluşan nema tutarı ilgili hesaplara bir sonraki iş günü aktarılır.

Ancak elde edilen brüt nema tutarının tamamı yatırımcının hesabına net olarak geçmez.

Brüt nema üzerinden vergi ve diğer yasal yükümlülükler ile Takasbank komisyonu düşülür.

Net Nema = Brüt Nema − Vergiler − Yasal Yükümlülükler − Takasbank Komisyonu

10. Basit Bir Nemalandırma Örneği

Bir yatırımcının VİOP hesabında nemalandırmaya konu olan 1.000.000 TL nakit teminat bulunduğunu varsayalım.

Varsayımsal olarak yıllık brüt nemalandırma oranının %40 olduğunu ve hesabın yıl boyunca aynı koşullarda kaldığını düşünelim.

1.000.000 TL × %40 = 400.000 TL
Varsayımsal yıllık brüt nema

Bu rakam yalnızca matematiksel bir örnektir. Gerçek nema tutarı; nemalandırma oranı, nemaya konu olan bakiye, gün sayısı, piyasa koşulları, Takasbank uygulamaları, vergiler, yasal yükümlülükler ve komisyonlar gibi unsurlara bağlı olarak değişir.

Dikkat:

Nemalandırma oranı sabit bir yatırım getirisi değildir. Takasbank tarafından piyasa koşulları ve limitler çerçevesinde gerçekleştirilen nemalandırma nedeniyle gerçekleşen nema dönemden döneme farklılık gösterebilir.

11. Nakit Teminatın Nemalandırılması Pozisyon Riskini Ortadan Kaldırır mı?

Hayır.

Nemalandırma, kullanılmayan veya teminat olarak tutulan nakit TL'nin değerlendirilmesine ilişkin bir mekanizmadır. Ancak yatırımcının VİOP pozisyonundan kaynaklanan piyasa riski devam eder.

Vadeli işlem sözleşmelerinde fiyat hareketleri sonucunda oluşan kar ve zararlar hesaplara yansıtılır. Pozisyon aleyhine gerçekleşen fiyat hareketleri teminat seviyesini düşürebilir.

Teminatın bulunması gereken seviyenin altına düşmesi halinde teminat tamamlama çağrısı gündeme gelebilir.

12. Teminat Tamamlama Çağrısı Nasıl Oluşur?

VİOP'ta pozisyonların değeri ve risk parametreleri sürekli izlenir. Toplam değerlenmiş teminatın bulunması gereken teminat seviyesinin altına düşmesi veya TL teminat açığının oluşması halinde teminat tamamlama çağrısı yapılabilir.

Takasbank Prosedürü'ne göre gün sonu teminat tamamlama çağrısı bulunan hesapların yükümlülükleri bir sonraki işlem günü en geç saat 15:00'a kadar yerine getirilmelidir.

Basit mantık:

Pozisyon riski artarsa → gerekli teminat artabilir.

Teminat değeri düşerse → kullanılabilir teminat azalabilir.

Gerekli teminat karşılanamazsa → teminat tamamlama çağrısı ve devamında pozisyon azaltma veya tasfiye süreçleri gündeme gelebilir.

13. Teminat Fazlası Çekilebilir mi?

Hesap güncellendiğinde toplam teminatın bulunması gereken teminat seviyesini aşması halinde aşan kısım çekilebilir.

Ancak pozisyon bulunan hesaplarda teminat çekme işleminin teminat kompozisyonunu bozup bozmadığı kontrol edilir.

Ayrıca teminat tamamlama yükümlülüğü bulunan hesaplardan teminat çekilmesine izin verilmez.

14. VİOP'ta Teminat Yönetimi Neden Portföy Bazlıdır?

VİOP'ta teminatlandırma, yalnızca tek bir pozisyonun riskine bakılarak yapılmaz. Portföyde bulunan pozisyonların birbirleriyle olan ilişkileri de dikkate alınır.

Takasbank, portföy bazında teminatlandırmada BISTECH Marjin Yöntemi'ni kullanmaktadır. Bu yöntemde farklı fiyat ve volatilite senaryoları üzerinden portföyün maruz kalabileceği risk hesaplanır.

Bu nedenle iki yatırımcının aynı sözleşmede aynı sayıda pozisyon taşıması, ancak portföylerinin geri kalanının farklı olması durumunda bulunması gereken teminat tutarı aynı olmak zorunda değildir.

15. Teminat Türlerinin Karşılaştırılması

Teminat Avantaj Dikkat Edilecek Nokta
Nakit TL Değerleme katsayısı %100; ayrıca nemalandırma imkânı bulunabilir. Nemalandırma koşulları ve piyasa koşulları dikkate alınmalıdır.
USD / EUR / GBP Nakit dışı alternatif teminat sağlar. Kur hareketleri ve değerleme katsayısı dikkate alınır.
DİBS Likiditesi ve kredi niteliği yüksek varlıklar arasında yer alabilir. Vade ve değerleme katsayısı teminat değerini etkiler.
Eurobond TL dışı varlıkla teminat çeşitlendirmesi sağlar. Kur, faiz, vade ve değerleme katsayısı etkileri bulunur.
Pay Senedi Portföydeki mevcut payların teminat olarak değerlendirilmesine imkân verebilir. Pay fiyatındaki düşüş teminat değerini azaltabilir.
Fon Payları Portföy çeşitlendirmesi sağlayabilir. Fonun türü ve ilgili değerleme katsayısı önemlidir.
Altın Alternatif bir teminat türüdür. Fiyat hareketleri ve kompozisyon limiti dikkate alınmalıdır.
BYF Borsada işlem gören fon yapısından yararlanılabilir. Yalnızca ilgili düzenlemede belirtilen nitelikteki BYF'ler kabul edilir.

16. Teminat Kompozisyonu Nasıl Yönetilmeli?

Teminat yönetiminde amaç yalnızca gerekli teminat miktarını karşılamak değildir. Aynı zamanda teminatın sürdürülebilir şekilde korunması da önemlidir.

Özellikle yüksek volatilitenin yaşandığı dönemlerde pay, döviz veya diğer piyasa fiyatına bağlı varlıkların teminat değeri hızlı şekilde değişebilir.

Bu nedenle yatırımcıların yalnızca "bugün yeterli teminatım var" yaklaşımı yerine, pozisyonlarının olası olumsuz fiyat hareketlerinde teminat seviyesinin nasıl değişebileceğini değerlendirmesi önemlidir.

Sağlıklı teminat yönetiminde 5 soru:
  1. Bulunması gereken teminat ne kadar?
  2. Kullanılabilir teminat ne kadar?
  3. Teminatımın ne kadarı nakit TL?
  4. Teminat olarak kullandığım varlıkların değerleme katsayıları nedir?
  5. Piyasa aleyhime hareket ederse teminat tamamlama ihtiyacım ne kadar olabilir?

17. Nakit Teminatın Nemalandırılmasının Önemi

VİOP yatırımcısı açısından teminatın nemalandırılması, pozisyon taşırken hesapta bulunan nakit TL'nin tamamen atıl kalmaması açısından önemlidir.

Özellikle yüksek miktarda teminat gerektiren portföylerde, nemalandırma yoluyla oluşabilecek gelir toplam işlem maliyetlerinin ve portföy performansının değerlendirilmesinde dikkate alınabilecek bir unsur haline gelebilir.

Ancak burada kritik nokta, nema gelirinin pozisyonun piyasa riskinden bağımsız düşünülmemesidir.

Önemli ayrım:

Nema geliri = Teminatın değerlendirilmesinden elde edilen getiri

VİOP kâr/zararı = Pozisyonun fiyat hareketlerinden kaynaklanan sonuç

İkisi birlikte yatırımcının toplam hesap performansını etkiler.

18. Teminat Yönetiminde Başlıca Riskler

1. Piyasa riski

VİOP pozisyonunun aleyhe hareket etmesi teminat ihtiyacını artırabilir veya mevcut teminatın kullanılabilir kısmını azaltabilir.

2. Teminat değerleme riski

Teminat olarak kullanılan pay, döviz, tahvil veya diğer varlıkların piyasa değerindeki değişimler teminat değerini etkileyebilir.

3. Kompozisyon riski

Teminatın belirlenen grup ve alt grup limitlerini aşması, teminat kompozisyonunun değiştirilmesini gerektirebilir.

4. Likidite riski

Piyasa koşullarının bozulduğu dönemlerde teminat olarak kullanılan varlıkların hızlı ve uygun fiyatla nakde çevrilmesi zorlaşabilir.

5. Marj çağrısı riski

Teminat seviyesinin gerekli seviyenin altına düşmesi durumunda yatırımcı ek teminat yatırmak zorunda kalabilir.

6. Zorunlu pozisyon azaltma riski

Gerekli teminatın zamanında karşılanamaması halinde ilgili düzenlemeler çerçevesinde pozisyon azaltma veya tasfiye süreçleri gündeme gelebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

VİOP'ta teminat olarak sadece nakit TL mi kullanılır?

Hayır. Takasbank'ın belirlediği şartlar çerçevesinde döviz, DİBS, Eurobond, kira sertifikaları, belirli paylar, fonlar, standart altın ve bazı diğer sermaye piyasası araçları da teminat olarak kullanılabilir.

VİOP teminatının tamamı nemalandırılır mı?

Nemalandırma nakit Türk Lirası teminatlar için belirlenen esaslar çerçevesinde gerçekleştirilir. Nakit dışındaki teminatlar için aynı şekilde bir nakit nema mekanizması söz konusu değildir.

15:40'tan sonra yatırılan TL teminat nemalandırılır mı?

Takasbank'ın erişilebilen VİOP Prosedürü'ne göre saat 15:40'tan sonra Takasbank'a teminat olarak yatırılan nakit teminatlar nemalandırılmaz.

5.000 TL'nin altındaki bakiye nemalandırılır mı?

İlgili VİOP Prosedürü'ne göre 5.000 TL'nin altında bakiye bulunan hesaplar nemalandırılmaz.

Nema tutarı ne zaman hesaba geçer?

Nemalandırma sonucunda oluşan nema tutarı ilgili hesaplara bir sonraki iş günü aktarılır.

Brüt nema ile net nema aynı mıdır?

Hayır. Brüt nema tutarından vergi ve diğer yasal yükümlülükler ile Takasbank komisyonu düşülür.

Teminat olarak pay kullanmak avantajlı mıdır?

Bunun tek bir cevabı yoktur. Payların teminat olarak kullanılması nakit ihtiyacını azaltabilir; ancak pay fiyatındaki düşüş aynı zamanda teminat değerinin de azalmasına neden olabilir.

Teminat kompozisyonundaki oranlar sabit midir?

Hayır. Takasbank Yönetim Kurulu piyasa koşullarına göre teminat kompozisyon limitlerinde değişiklik yapabilir. Bu nedenle güncel düzenlemelerin kontrol edilmesi gerekir.

Sonuç: VİOP'ta Teminat Sadece Bir Gereklilik Değildir

VİOP'ta teminat sistemi, merkezi karşı taraf yapısının ve piyasa risk yönetiminin temel unsurlarından biridir.

Yatırımcı açısından ise teminatın yalnızca "hesapta bulunan para" olarak değerlendirilmesi yeterli değildir. Teminatın türü, piyasa değeri, değerleme katsayısı, kompozisyonu ve pozisyonun gerektirdiği teminat seviyesi birlikte değerlendirilmelidir.

Nakit TL teminatların belirli koşullarda nemalandırılabilmesi, VİOP yatırımcısı açısından önemli bir ek unsurdur. Bununla birlikte nemalandırma, pozisyon riskini ortadan kaldırmaz.

VİOP Teminat Yönetiminin Özeti

Doğru teminat yönetimi = Yeterli teminat + doğru kompozisyon + doğru değerleme + likidite planı + risk takibi

Kaynaklar

İlgili Yazılar

Bağlantı kopyalandı
WhatsApp